Boekbespreking Het verhaal van de oorlog. Scheveningen 1940-1945

“Geweerschoten. Nog dacht ik aan een oefening, maar toen er een deel van een granaat-scherf van boven naar beneden door het huis sloeg (…) wist ik dat het OORLOG was”.

Het bovenstaande citaat uit ‘Zeven dagen oorlog’ van Koos Speenhoff is een mooi voorbeeld van de werkwijze van Verbaan: vier jaar lang dook hij in archieven en verzamelde verhalen die dreigden te verdwijnen. Maar vooral sprak hij met ooggetuigen en nabestaanden. Meer dan 800 sprak hij er en ze komen vrijwel allemaal in het boek ‘aan het woord’. Op deze manier ontstond een thematisch, chronologisch beeld van de Scheveningse oorlogsjaren.

In het begin, na de eerste oorlogshandelingen, lijkt alles nog mee te vallen. Als bijvoorbeeld het Haagse huisvuil eind mei 1940 niet meer naar Wijster kan, maar vuilniswagens het huisvuil naar een strook bij de Pluvierstraat brengen, schrijft de Residentiebode: ”Het is nu eenmaal oorlog. En als dit het ergste is wat wij in Den Haag van den oorlog te lijden zullen krijgen, dan mogen wij ons gelukkig prijzen.”

Vrij snel kantelt dat beeld: mijnen zaaien dood en verderf, Oranjegezinde uitingen zijn verboden, verzetsgroepen ontstaan en worden opgerold, vanaf mei 1941 staat Scheveningen vol borden ‘Voor Joden verboden’. Het zijn hartverscheurende verhalen over het oppakken van Joodse gezinnen na verraad en over de razzia’s van augustus 1942 in het Belgisch Park. ‘Driehonderd Nederlandse politiemannen helpen mee om van deze razzia een succes te maken”, citeert Verbaan.

En dan in 1943 als iedereen denkt dat het niet erger kan, wordt de badplaats ‘Festung Scheveningen’ en 50.000 mensen moeten hun huis verlaten. Door de ‘oral history’ maak je als lezer de uitzettingen, de onteigeningen, de verhuis, de paniek en de ontreddering van nabij mee. ‘Het huis was net een beetje bewoonbaar gemaakt, toen er met geweren op de voordeur werd gebonkt. Mijn vader lag met veertig graden koorts op bed, maar we moesten het huis met de grootste spoed verlaten. Al onze spullen werden in een vrachtwagen gegooid. Toen we wegreden, hadden we geen idee waar de reis heen ging.”

Afgeladen met huisraad vertrekt alles en iedereen naar de adressen waar de bewoners een nieuwe toekomst hopen op te bouwen: naar elders in de randstad, naar Winterswijk, naar Aalten, naar Ermelo, naar tig andere plaatsen.

In de meer dan 70 hoofdstukken van het boek komen werkelijk alle aspecten van de Scheveningse oorlogsjaren in de persoonlijke getuigenissen aan de orde: de luchtaanvallen, de kerken, het verzet, de visserij, de onderduik, de ontvangst in de opvanggemeenten, de gruwelijkheden van de Waalsdorpervlakte, de novemberrazzia, de honger, Dolle Dinsdag, de bevrijding, Duindorp als NSB-kamp, enz.

‘Het verhaal van de oorlog’ van Danny Verbaan is een intrigerend boek door zowel de inhoud als de opzet. Als Verbaan in 2024 op 62-jarige leeftijd overlijdt, is enkel het manuscript af. Familie en vrienden zorgen ervoor dat het werk van Verbaan in 2026 alsnog in boekvorm verschijnt. We mogen hen dankbaar wezen.

Het verhaal van de oorlog- Scheveningen 1940-1945, Danny Verbaan; Uitg Otaweb; 458 pag; €44,95; ISBN 978 946 52 66 54.

Piet Vernimmen